Category: Ilustratorzy


Arthur Thiele ma w swoim dorobku artystycznym niezliczone projekty stworzone na potrzeby karty pocztowej. Jego ulubionym tematem były zwierzęta uczłowieczone,  a w szczególności koty, psy, małpy i wiele innych. Jakiś czas temu udało mi się zakupić zgrabną seryjkę oznaczoną numerem 1229, a wydaną nakładem T.S.N. (6 Dess) Theo Ströfer Nürnberg.

Temat przewodni to balujące koty, które wykazują zachowania typowe dla ludzi podczas dobrze każdemu znanych i dzisiaj imprez towarzyskich. Umizgi, kokieteryjne szepty, dyskusje w szerszym gronie, podchody, a wreszcie zabawy i swawole  ……..

Pocztówki wydane w Niemczech ok. 1920/1930.

Arthur Thiele, Koci Bal, Serie 1229 T.S.N. (6 Dess) Theo Ströfer Nürnberg

Arthur Thiele, Koci Bal, Serie 1229 T.S.N. (6 Dess) Theo Ströfer Nürnberg

Arthur Thiele, Koci Bal, Serie 1229 T.S.N. (6 Dess) Theo Ströfer Nürnberg

Arthur Thiele, Koci Bal, Serie 1229 T.S.N. (6 Dess) Theo Ströfer Nürnberg

Arthur Thiele, Koci Bal, Serie 1229 T.S.N. (6 Dess) Theo Ströfer Nürnberg

Arthur Thiele, Koci Bal, Serie 1229 T.S.N. (6 Dess) Theo Ströfer Nürnberg

Arthur Thiele, Koci Bal, Serie 1229 T.S.N. (6 Dess) Theo Ströfer Nürnberg

Arthur Thiele, Koci Bal, Serie 1229 T.S.N. (6 Dess) Theo Ströfer Nürnberg

Arthur Thiele, Koci Bal, Serie 1229 T.S.N. (6 Dess) Theo Ströfer Nürnberg

Arthur Thiele, Koci Bal, Serie 1229 T.S.N. (6 Dess) Theo Ströfer Nürnberg

Arthur Thiele, Koci Bal, Serie 1229 T.S.N. (6 Dess) Theo Ströfer Nürnberg

Arthur Thiele, Koci Bal, Serie 1229 T.S.N. (6 Dess) Theo Ströfer Nürnberg

Arthur Thiele, Koci Bal, Serie 1229 T.S.N. (6 Dess) Theo Ströfer Nürnberg - REWERS

Arthur Thiele, Koci Bal, Serie 1229 T.S.N. (6 Dess) Theo Ströfer Nürnberg – REWERS

 

Artur Thiele należy do jednych z ulubionych artystów zbieraczy pocztówek. Moją ulubioną kartką stworzoną przez Artura jest chyba Król Krasnali na wielkim ślimaku 🙂 SKAN MOŻNA ZOBACZYĆ TUTAJ.

Reklamy

Pocztówka, czyli dawniej – Kara Korespondencyjna (Korrespondenz-Karte) ze stemplem pocztowym z 3 lipca 1898 adresowana do panienki Vefi Leib z Monachium.

Stara Pocztówka 1898 Karta Korespondencyjna Monachium Secesja  (1) rewers

Stara Pocztówka 1898 Karta Korespondencyjna Monachium Secesja (1) rewers

 

Grafika zdobiąca awers stworzona w duchu modnej na tamte czasy secesji, sygnowana „S.H.”

Stara Pocztówka 1898 Karta Korespondencyjna Monachium Secesja  (2)

Stara Pocztówka 1898 Karta Korespondencyjna Monachium Secesja (2)

Ostatnio w jednej z fejsbukowych grup dostrzegłam absolutnie odjechaną pocztówkę wielkanocną z czarnym i niezwykle eleganckim kotem. GLAD PASK  = Wesołych Świąt Wielkiej Nocy. Pocztówka wydana w Szwecji, z obiegiem z 1937 roku autorstwa ilustratora EINARA NERMAN ‚a 🙂   …niezwykle urodziwy egzemplarz z okresu art deco.

Oto rzeczone cudo na Wielkanoc:

Glad Pask czyli Wesołych Świąt Wielkiej Nocy - stara pocztówka 1937

Glad Pask czyli Wesołych Świąt Wielkiej Nocy – stara pocztówka 1937 / skan. Stena Erikssona w FB grupie Frimärken och vykort /

 

Ilustrator: Einar Nerman

Einar Nerman (1888-1983) – szwedzki rysownik i malarz, znany głównie dzięki swoim eleganckim, stonowanym karykaturom i portretom aktorów oraz ilustracjom do książek i książek dla dzieci. Do jego najlepszych prac należą etykiety do pudełek od zapałek Solstickan.

Autor skanu: Sten Eriksson

Link do Grupy na Facebooku TUTAJ

Kilka innych, także urodziwych pocztówek autorstwa Einara Nermana znajdziesz tutaj.

Dwie stare pocztówki przedstawiające górskie widoki. Te i wiele innych, podobnych pocztówek wydanych w Szwajcarii to reprodukcje klimatycznych akwarel S. Bonelli, charakteryzujących się swobodnym stylem oddającym atmosferę sielanki, panującą w Alpach. Tam nawet rozpadająca się, stara chatka wygląda pięknie ! Barwy są ciepłe, słoneczne, rozmyte w wodzie, niebo jest błękitne a chmury, jeżeli już się pojawiają, nigdy nie są groźne. Wieczna wiosna, wieczna idylla. Pocztówki pochodzą najprawdopodobniej z okresu 1940-1960. Wśród pocztówek z reprodukcjami S. Bonelli są także prace przedstawiające martwą naturę lub kwiaty na tle alpejskich widoków.

Pocztówki są starannie wydane, dzięki temu oraz pięknie odwzorowanym kolorom można je śmiało oprawić i powiesić na ścianę.

  1. rozpadająca się chatka w Alpach, widok w stronę Mont Cervin ( Matterhorn /wł. Monte Cervino / fr. Mont Cervin; 4478 m n.p.m.)
Stare pocztówki 213

S.Bonelli, poczówka ze Szwajcarii

2. La grande muraille, widok z Valtournanche

Stare pocztówki 214

S.Bonelli, poczówka ze Szwajcarii

Stare pocztówki 217 Stare pocztówki 218

Fantastyczna karta pocztowa z początku XX wieku, wydana we Lwowie do. 1903 r.

Kahlenberg, czyli „Łysa Góra” to wzgórze pod Wiedniem, z którego Jan III Sobieski dowodził wojskiem przeciwko Tatarom. Tutaj artysta ukazał Jana III Sobieskiego w zbroi husarskiej.

Bardzo ciekawa korespondencja w starym stylu. Widać trochę wpływów języka niemieckiego, gdyż niektóre rzeczowniki pisane są wielką literą. Uwagę zwraca także adnotacja dot. dokładnej daty, a nawet godziny i pory dnia, gdy list był pisany. Może byc to związany z chęcią zachowania chronologii korespondencji; kiedyś wysyłano nawet kilka listów dziennie i przy codziennej poczcie nie trudno było się pogubić. To takie dawne SMS-y :).

„M.ST. N. i N. Nie zapomniałam ja o tem, co mi najdroższem na świecie, lecz przeciwnie myślę i tęsknię. A jeżeli dni kilka nie pisałam, to wskutek nawału pracy i braku czasu. Te kaduczne szwaby ze swemi doradcami tyle mi czasu zabrali. W każdym razie listy się nasze minęły i wiadomość ostatecznie już St. Dr. odebrał. Za miły liścik b.b. dziękuję. Jak każdy tak i ten mnie serdecznie ucieszył. Co do rzeczy bądź St. Dr. spokojna nie zginą one teraz  …się już nie ….. . Gdyby ST. Dr. Kosz mój z Książkami  otwierać miała to proszę wyjąć  „Rabattberechner” – książka do obliczania procentów księg. która mi jest potrzebną, lecz tylko w takim razie, jeżeli to nie sprawi H. Dr wielkiej fatyki, w przeciwnym razie b. proszę nie trudzic się, gdyż sprawiłoby mi to przykrośc. List o ile się da niezwłocznie jutro do m. Dr. H. napiszę, tymczasem serdecznie pozdrawiam i rączki całuję … Mamusi Kochająca P. W. 8/4 1903 (godź. 9 wieczorem, Środa)”

Kahlenberg 205

Awers w dobrej jakości do pobrania tutaj

Kahlenberg 206

Rwers w dobrej jakości do pobrania tutaj

 

  • Artysta: Tadeusz Rybkowski
  • Obieg: 1903
  • Wydanie: S.W. Niemojowski, Lwów
  • Nr. 19
  • Tytuł: Kahlenberg w R. 1683
  • Adresatka : Wielmożna Stefania Stoc, Krotoszyn, W. Ks. Poznańskie, ul. Koźmińska 17

„Ze wszystkich kobiet świata najpiękniejsza jest noc.
IX
Ona idzie, ona płynie, ona sunie
pod niebios ogromną bramą;
a wszystko jest piękne u niej,
a pachnie u niej wanilia i cynamon.” (Konstanty Ildefons-Gałczyński, link)

Piękna pocztówka z epoki Art Deco, zakochana para spacerująca w parku wieczorową porą. Eleganckie stroje pozwalają przypuszczać, że towarzystwo opuściło przed chwilą przyjęcie, by pobyć sam na sam i nie spóźnić się na oglądanie księżyca …….

Mauzan, elegancka para w parku

Mauzan, elegancka para w parku

rewers, Mauzan

rewers, Mauzan

 

Pocztówka wydrukowana we Włoszech c. 1920-1930

DELLANNA GASPARINI, nr , 424-4

Artysta: Achille Lucien Mauzan

Schwarzbraun ist die Haselnuss” raczej może nie jest typową piosenką żołnierską, ale na pewno jest to swojska przyśpiewka ludowa, którą chłopcy mogli śpiewać gdziekolwiek – na obozach, przy pracy, w kantynie. Chwytliwa melodia i rytm,  proste słowa i popularna tematyka to zalety tego utworu.

Poniżej niemiecka pocztówka z tekstem piosenki, którą chłopaki na pewno nie raz śpiewali na froncie 🙂

Soldatenlieder auf Postkarten - Schwarzbraun ist die Haselnuss / Piosenki żołnierskie na starych pocztówkach

Soldatenlieder auf Postkarten – Schwarzbraun ist die Haselnuss / Piosenki żołnierskie na starych pocztówkach

Rewers pocztówki:

Nur zu beziehen vom Postkarten-Grossvertrieb Martin Groot, Hamburg 36, Koenigstr. 15/19, 34 55 17/20
/Dostępne jedynie za pośrednictwem Postkarten-Grossvertrieb Martin Groot, Hamburg 36, Koenigstr. 15/19, 34 55 17/20/

Verlag Robert Franke, Hamburg-Lokstedt, 53 12 53, Entn. aus „Das neue Soldatenliederbuch”, Verlag B.Scholt’s Soehne, Mainz
/Wydanie Robert Franke, Hamburg-Lokstedt, 53 12 53, (tekst ) pochodzi z książki „Nowy Zbiór Pieśni Żołnierskich”, Wydanie B.Scholt’s Soehne, Mainz/

Wehrmacht Schwarzbraun ist die Haselnuss 2

Wehrmacht Schwarzbraun ist die Haselnuss 2

 

A tak piosenka się prezentuje w żołnierskim wykonaniu:

 

O czym śpiewają tak ochoczo te chłopaki ? No jak to, o czym, o dziewczynach, naturalnie :). Niemiecki tekst, który skopiowałam z wiki, prezentuje się następująco:

1. Schwarzbraun ist die Haselnuss,
schwarzbraun bin auch ich, ja ich,
schwarzbraun muss mein Mädel sein
gerade so wie ich.

2. Schätzerl hat mir’n Busserl geb’n,
hat mich sehr gekränkt, sehr gekränkt,
hab’ ich ihr’s gleich wiedergegeb’n,
ich nehm’ ja nichts geschenkt!

3. Schätzerl hat kein Heiratsgut,
Schätzerl hat kein Geld, kein Geld,
doch ich geb es nicht heraus,
für alles in der Welt.

4. Schwarzbraun ist die Haselnuss,
schwarzbraun bin auch ich, ja ich,
wer mein Schätzerl werden will,
der muss so sein wie ich.

Kehrreim:
Holdrio, duwiduwidi, holdria.
Holdria duwiduwidi.
Holdrio, duwiduwidi, holdria.
Holdria duwiduwidi.

Tłumaczenie mogłoby wyglądać mniej więcej tak:

1.
Ciemnobrązowy jest orzech laskowy,
ciemnobrązowy jestem także ja, tak ja,
ciemnobrązowe musi moje dziewczę być,
dokładnie tak jak ja.

2.
Najdroższa mi buziaka podarowała,
Słabo się zrobiło, oj słabo, nie żartuję,
W zamian ode mnie drugiego dostała,
Bo prezentów nie przyjmuję!

3.
Najdroższa zupełnie bez posagu jest,
Najdroższa grosza nie posiada, nie posiada,
Ale i tak nie zostawię nigdy jej,
za żadne skarby świata.

4.
Ciemnobrązowy jest orzech laskowy,
Ciemnobrązowy jestem także ja, tak ja,
Ciemnobrązowe musi moje dziewczę być,
Dokładnie tak jak ja.

Refren:
Holdrio, duwiduwidi, holdria.
Holdria duwiduwidi.
Holdrio, duwiduwidi, holdria.
Holdria duwiduwidi.

Tekst powyżej różni się nieco od tego na pocztówce, także w tekście śpiewanym mogą występować pewne różnice. Dla przykładu, zamiast „Mädel”=dziewczyna, mamy  pieszczotliwą formę „Schätzerl”=skarb ; raz jest mowa o braku posagu (=Heiratsgut), a innym razem o braku zagrody i domu  (=”Hof noch Haus”).

Nie trudno zauważyć, że tekst piosenki ma niewiele wspólnego z żołnierskim życiem……

Dzisiaj odsłuchiwałam starą płytę z utworami Marlene Dietrich i jedna z piosenek tak mnie pozytywnie nastroiła, że postanowiłam odkopać ją na youtube, a także podrzucić kilka cudownych pocztówek Kathariny Klein 🙂

Mam na myśli wspaniały utwór „Cherche la rose” czyli „Szukaj róży„. Posłuchajcie:

Przesłanie i słowa są tym, co naprawdę urzeka w tej piosence; tłumaczy ona, dlaczego warto jest gonić za swoimi marzeniami. Najczęściej są to marzenia o „rzeczach” szlachetnych, ulotnych, pięknych,  jak sama róża, która jest synonimem „miłości”, ale nie wykluczone, że może symbolizować cokolwiek innego, wspaniałego i ważnego dla człowieka, gdyż każdy z nas ma przecież inne marzenia i potrzeby.  Czasem są to marzenia, zdawałoby się, niemożliwe do spełnienia, dlatego powinniśmy uwolnić swój umysł i dać skrzydła wyobraźni.  To, czego pragniemy, szukajmy wszędzie, nawet tam, gdzie poszukiwania wydawałyby się absurdalne. Tak więc nie bójmy się marzyć i szukajmy RÓŻY  wszędzie – ” w więziennych lukarnach”, „morskich wydmach”, „w sercach umęczonych”, „tam gdzie wysychają źródła” …wszędzie, nawet tam, gdzie szukanie skazane jest w powszechnej opinii na klęskę. 

Czy to gwarantuje sukces ? Oczywiście, że nie. Po co więc nam ten cały wysiłek ? Kilka linijek pięknie nam to tłumaczy:

/szukaj róży/
/A gdy przemierzywszy wszystkie drogi/
/nie udało Ci się jej odnaleźć/
/Przynajmniej o niej śniłeś/

Czasem nie cel drogi jest najważniejszy, ale podróż sama w sobie – piękno krajobrazów, zachody słońca i gwałtowne burze. Marzenia nadają bieg naszemu życiu, pobudzają do działania, dzięki nim poznajemy rzeczy nowe, których nie odkrylibyśmy, gdybyśmy się nie ośmielili. To wspaniałe doświadczenia, które wzbogacają nas wewnętrznie, uczą piękna i pokazują nowe, niepoznane drogi. Sen o marzeniu jest także spełnieniem – pamiętajmy o tym i nie bójmy się marzyć, bo gdyby nie marzenia, nie czytalibyście tego tekstu ….. 🙂

Poniżej kilka linijek z tej pięknej piosenki:

Cherche La Rose /Szukaj Róży/

(…)
Dans le sable du désert
/w piasku pustyni /
Sur les dunes de la mer
/w morskich wydmach/
Et tant pis si tu te perds,
/trudno, jeżeli się zgubisz/
Cherche la rose {la rose}
/szukaj róży (róży)/
Aux lucarnes des prisons
/w lukarnach więziennych/
Où l’on rêve de pardon
/gdzie się marzy o uniewinnieniu /
Où se meurt une chanson
/gdzie piosenka umiera /

(…)

Chez l’aveugle, chez le sourd
/u niewidomego, u głuchego/
Où la nuit rêve du jour
/gdzie noc marzy o dniu/
….
Au fond de ton cœur meurtri
/na dnie serca umęczonego/
Où la source se tarit
/gdzie źródło wysycha/
Où dans l’ombre monte un cri
/gdzie w cieniu wznosi się krzyk/
Cherche la rose
/szukaj róży/
Et battant tous les pavés
/A gdy przemierzywszy wszystkie drogi/
Si tu n’ l’a point trouvée
/nie udało Ci się jej odnaleźć/
Tu l’auras au moins rêvée
/Przynajmniej o niej śniłeś/
Cherche la rose {la rose}
/Szukaj róży (róży)/

***

Róża, synonim miłości, jeden z ulubionych kwiatów malarzy i poetów. Nie mogłam się powstrzymać i wykopałam w swoim zbiorku kilka pocztówek wspaniałej niemieckiej artystki, Cathariny Klein, której ulubionym tematem malarskim, była flora. Wśród niezliczonych pocztówek, do których stworzenia wykorzystano piękne obrazy Klein, znajduje się ogromna ilość tych poświęconych róży – róże czerwone, różowe i żółte, w bukietach, w wazonach lub w pojedynkę.

  1. Pocztówka z serii „Rosenzauber” wydana przez Meissner&Buch, z datą 1903, długi adres, adresowana do Zgorzelca  i urocza korespondencja w języku francuskim:

„Kochana Ciociu!
Toż to dzisiaj rocznica Twoich urodzin i nie mogę w takim dniu nie powiedzieć Ci, jak bardzo Cię kocham. Przyjmij moje najszczersze życzenia. Całuję Cię moja droga Ciociu.
Twoja oddana siostrzenica Louise „Róża Roses Catharina Klein Stara Pocztówka Vintage Postcard (2)

  1. Inne piękne przedstawienie róż na pocztówce przedwojennej, wydanej ok. 1910-1930.Róża Roses Catharina Klein Stara Pocztówka Vintage Postcard (12)
  2. Trójca 🙂 Trzy róże – czerwona, różowa i biała na czarnym tle pocztówki urodzinowej. Kartka z obiegiem 1929.  Wydanie Meissner & Buch.

Róża Roses Catharina Klein Stara Pocztówka Vintage Postcard (4)

4. Róże żółte, pocztówki przedwojenne

4. Róża Roses Catharina Klein Stara Pocztówka Vintage Postcard (11) Róża Roses Catharina Klein Stara Pocztówka Vintage Postcard (10)

5. Cudowna wytłaczana pocztówka wydana przez   T.S.N. (6 Dess) Theo Ströfer Nürnberg. Kartka z obiegiem : 1910.

Róża Roses Catharina Klein Stara Pocztówka Vintage Postcard (1)

Zobacz także:

Zbiorek starych pocztówek z reprodukcjami prac Cathariny Klein

Catharina Klein – pocztówki

Kilka pocztówek z reprodukcjami dzieł Cathariny Klein

Z pocztówką tą miałam styczność dwukrotnie. Kilka dobrych lat temu pozbyłam się jej, bo nie pasowała do tematyki mojego zbieractwa.  Z czasem jednak pożałowałam  swojej decyzji. Nie pamiętałam jednak tytułu karty, a jedynie autora, którego charakterystyczny styl zwrócił moją uwagę. Dosyć szybko udało mi się odnaleźć inny egzemplarz pocztówki. Na pierwszy rzut oka, skrzydlaty stwór widoczny na pocztówce przypominał nieco smoka z opowieści fantasy.  Tułów jednak wyglądał bardziej na ciało lwa, a zamiast tradycyjnej paszczy smoczej, dostrzec można było jakąś brodatą twarz ludzką.  Stwór sprzedany jako „smok” okazał się być Gerionem, czyli mitycznym stworem, który przybrał swój charakterystyczny, ale odmienny od mitologicznego,  wygląd w Boskiej Komedii Dantego.

Pocztówka ilustruje właśnie tę scenę z Boskiej Komedii, gdzie w Piekle Dante i Wergiliusz odbywają podróż na grzbiecie mitycznego stwora – Geriona.  Kartę tę można w internecie spotkać zarówno w wersji czarno-białej, jak i kolorowej.

Gerion, Domenico Mastroianni, wydanie własne artysty

Gerion, Domenico Mastroianni, wydanie własne artysty

rewers pocztówki; Gerion, Domenico Mastroianni, wydanie własne artysty

rewers pocztówki; Gerion, Domenico Mastroianni, wydanie własne artysty

Fragment tej podróży ilustrują następujące wersy z lektury: 
„Oto zwierz, co chwost ponosi kolczaty
Po górach, twierdze i zbroje druzgoce,
Wstrętnym oddechem zapowietrza światy” —
4
Rzekł Mistrz i skinął czarciemu wywłoce,
Ażeby do nas przybliżył się, skrzydły
Dżwignąwszy w górę ku samej opoce.
7
A owy zdrady pierwowzór obrzydły
Do brzegów tułów i głowę wypręża,
W dół opuszczając ogoniaste widły.
10
Twarz jego, niby twarz zacnego męża,
Ufność budziła składając się szczerze,
Lecz resztą cielska przypominał węża.
13
Łapy kosmate miał do pach, jak zwierzę,
A boki jego, grzbiet i przepuklina
Były upstrzone w węzły i puklerze.”
[opis Geriona – fragment z Dante Alighieri,Boska Komedia, Piekło, Pieśń XVII,]

Na rewersie cytat z pieśni XVII Piekła –
„Allor fu’ io più timido allo scoscio” … -„Za czym lękliwiej kurczę się i czaję”

Pisałam już czy nie, ale syrenki są bardzo lubianym tematem zachodnich filokartystów. Ostatnio miałam coś skrobnąć na temat i postanowiłam się rozejrzeć po naszym rodzimym podwórku, czego owocem były dwa ciekawe nabytki, z których jeden tutaj prezentuję.

A. Dzierzbicki, Syrena - stara pocztówka z Warszawy

A. Dzierzbicki, Syrena – stara pocztówka z Warszawy

Przedwojenna pocztówka z wizerunkiem warszawskiej syrenki autorstwa pana Dzierzbickiego (na dole pocztówki widoczne są inicjały A.D.). Gdy zobaczyłam tę kartkę aż podskoczyłam z radości. Powód do szczęścia podwójny – po pierwsze wzbogaciłam się  o naprawdę piękną syrenę, po drugie jest to nasza Warszawska Syrena   i to z 1914 roku :).  W tle widzimy także dobrze nam znane zabytki stołeczne – Kolumnę Zygmunta, pomnik Mikołaja Kopernika, Katedrę św. Jana w swym przedwojennym kształcie. Pocztówki warszawskie to nie jest mój konik, ale zawsze miło, gdy coś takiego wpadnie.

Syrenka Dzierzbickiego ma swój wyraźny charakter, jest trochę nimfą, trochę amazonką o rysach twarzy podobnych do Madonny  – piękną, mityczną zjawą. W ilustracji artysty dopatrzyć się można wpływów zarówno ludowych (koronkowe wycinanki),  jak i jeszcze  niedawno modnej secesji.

Kim był sam A. Dzierzbicki ? Looknęłam do netu i jedyna osoba, która mi wpadła w oko i, pi razy drzwi,  pasuje do A. Dzierzbickiego, to Antoni Eugeniusz Dzierzbicki (1887-1959), który być może wzorem innych artystów swej epoki, oprócz tworzenia tradycyjnych obrazów, użyczał swego talentu na potrzeby produkcji  pocztówek.  Na pewno w jakichś niezdygitalizowanych opracowaniach naukowych jest coś niecoś na temat tego pana, ja niestety, będąc ograniczoną do zasobów g+ muszę zakończyć na tym niniejszy rys biograficzny.  Jedyny szczegół, jaki ustaliłam, to fakt, że jego obraz pt. „Krzew Różany” był wyceniony w katalogu Desa z 2011 na nieco ponad 4000 zł. Nasza Syrenka z pocztówki nie taka droga, ale o ile piękniejsza!

rewers

rewers

Wydanie: Tow. wyd. Gryf w Warszawie, Prawa zastrzeżone 14 stycznia 1914r.

er