Po szwedzku „Dalahäst„, a po naszemu chyba po prostu „Konik z Dalarna” to przykład szwedzkiego rzemiosła artystycznego, które rozpoznawane jest na całym świecie. Koniki z Dalarna w formie zbliżonej do dzisiejszej produkowane są od połowy XIX wieku w szwedzkim regionie Dalarna.

Malarstwo z regionu Dalarna jako inspiracja (informacje ze strony nohemslojd.se )
W XIX wieku malowanie koników wzorami kwiatów stało się powszechną praktyką, która była inspirowana sposobem zdobienia mebli i ścian we wnętrzach domostw. Osoby, które podróżowały przez kraj sprzedając produkty typu kaski czy kosze zabierały ze sobą także koniki, które były wykorzystywane jako forma zapłaty za jedzenie i schronienie. Szwecja nie zawsze była krajem dostatnim i twierdzi się, że to właśnie bieda przyczyniła się do rozwoju produkcji koników. Przykłądem była właśnie rodzina Olsson w Nusnäs, która była uboga ,a dzieci musiały zajmowac się struganiem koników zaraz po powrocie ze szkoły. W 1928 roku, gdy bracia Nils oraz Jannes mieli 13 i 15 lat, otworzyli oni małą fabrykę, gdzie zajęli się rzemiosłem na poważnie. Zaciągnęli pożyczkęw wysokości 400 koron i zakupili piłę. Ich mama bardzo się martwiła, czy synowie będą w stanie spłacic tak dużą pożyczkę. W ten sposób koniki pokłusowały w różne strony świata, a wiele z nich pochodzi właśnie z warsztatu braci Olsson.

Koniki zyskały sławę dopiero w 1939 roku w czasie nowojorskiej wystawy World Expo 1939. Architekt odpowiedzialny za wystawę Szwecji wpadł na pomysł, żeby przed pawilonem szwedzkim ustawic gigantycznego, drewnianego konia. To okazało się strzałęm w 10. Prasa międzynarodowa rozpisywałą się na temat wspaniałego konia i w rok po ekspozycji wysłano do Nowego Jorku ok. 20 000 drewnianych koników – imponująca ilośc, jak na tamte czasy.

Konik z Dalarna jest teraz symbolem Szwecji i stanowi tradycyjne kulturowe dziedzictwo.

Pocztówki z okolic Dalarna, gdzie wykonywane są koniki.

Dalarna - widok na komunę Orsa, Szwecja, 1978 (Ultra - Gerhards)

Dalarna – widok na komunę Orsa, Szwecja, 1978 (Ultra – Gerhards)

 

Dalarna , Szwecja 1976 (Handelsbolaget Harry Lange Vykortsproduktion)

Dalarna , Szwecja 1976 (Handelsbolaget Harry Lange Vykortsproduktion)

 

Dalarna, Chatka w Ärteråsens, w parafii ORE, 8 km odFurudal. "Dom Ognia" oraz stajnie z rzeźbieniami drewnianymi z ok. 1700 roku. (Ultra - Gerhards, ), pocztówka c. 1970-1980

Dalarna, Chatka w Ärteråsens, w parafii ORE, 8 km odFurudal. „Dom Ognia” oraz stajnie z rzeźbieniami drewnianymi z ok. 1700 roku. (Ultra – Gerhards, ), pocztówka c. 1970-1980

 

Zima w Dalarna, Szwecja, c. 1960-1980 ( Ultra, Gerhards)

Zima w Dalarna, Szwecja, c. 1960-1980 ( Ultra, Gerhards)

Czym jest Konik z Dalarna ? 

Konik z Dalarna to przykład sztuki ludowej, tradycyjnego wzornictwa, to zabawka, stróż i opiekun ogniska domowego, przyjazny, drewniany bibelot, ozdoba do mieszkania, pamiątka z wakacji i nośnik pozytywnych emocji. Szwedzi są bardzo dumni ze swojego konika, tak więc gdy kiedyś będziecie mieli okazję spotkać się z konikiem, podejdźcie do niego z całkowitą powagą, bo to nie jest zwykły souvenir🙂.

(poniższe informacje pochodzą z katalogu firmy Nils Olsson, wydanego 1977 roku)

Koniki z Dalarna / Nusnäs.

Rękodzieło i rzemiosło domowe mają bardzo długą tradycję w Dalarna. Wykonywało się tam wiele przydatnych przedmiotów, jak kaski, koszyki i rozmaite rodzaje umeblowania. Ubiór w Dalarna oraz regionalny sposób malowania ścian są innym przykładem rzemiosła uprawianego w domostwach. Niektóre przedmioty są produkowane po dzień dzisiejszy, tak jak właśnie Koniki z Dalarna, niegdyś traktowane jedynie jako zabawki i bibeloty. Konik z Dalarna jest wykonywany od przynajmniej 1840 roku, przeważnie w osadach Bergkarlsnäs, Risa, Vattnäs i Nusnäs. Niemal wszystkie koniki z Dalarna pochodzą z osady Nusnäs nad jeziorem Siljan. Pierwsze koniki zaczęto tam rzeźbic w 1928 roku.

Tutaj widzimy drewnianego konia z Dalarna, wykonanego w XVI wieku . Może byc to protoplasta późniejszych koników z Dalarna.

(skan. fot. z broszury informacyjnej Dalahästen från Nusnäs, 1977)

(skan. fot. z broszury informacyjnej Dalahästen från Nusnäs, 1977)

Brązowy konik poniżej ma ponad 100 lat. Tak, Konik Dalarna nie jest współczesnym, nowo-powstałym produktem pamiątkowym.

skan. fot. z broszury informacyjnej Dalahästen från Nusnäs, 1977

skan. fot. z broszury informacyjnej Dalahästen från Nusnäs, 1977

Drewno, z którego wykonywane są koniki z Dalarna pochodzi z głębokich lasów porastających tereny okalające jeziora Dalarny. Drzewa tu rosną wolno, co czyni drewno mocnym i łatwym w obróbce. Większośc koników wykonuje się z drzewa sosnowego, jednak te najmniejsze wykonane są z olchy.

Bale sosnowe transportowane są do tartaku a potem cięte na części. Jedyna rzecz, jaka jest wykonywana przez maszyny to cięcie to piłowanie. Reszta to praca rąk. W niewielkich warsztatach kształty koników wycinane są z kawałków drewna. Duże konie wykonywane są z kilku kawałków drewna, które są sklejane w jedną całość.

skan. fot. z broszury informacyjnej Dalahästen från Nusnäs, 1977

skan. fot. z broszury informacyjnej Dalahästen från Nusnäs, 1977

Tak wycięte kształty koników są gotowe do dostarczenia rzemieślnikom do dalszej obróbki. Koniki będą tak wyrzeźbione, że uzyskają właściwy kształt. Osoba strugająca konika nie ma żadnych specjalnie skomplikowanych urządzeń. Do tego jedynie potrzebny jest sprawny rzemieślnik.

Wystrugane koniki są gotowe do transportu do warsztatu Nusnäs, gdzie zostaną pomalowane. Malarz, na początku gruntuje konie, na czerwono, niebiesko lub czarno. Stosowane są, naturalnie, jedynie kolory nie trujące. Koniki są zanurzane w farbie, a potem suszone. Niewielkie nierówności są wyrównywane szpachelką, a po wygładzeniu, koniki są zanurzane w kolorze raz jeszcze.

Oto one – czerwony, niebieski i czarny – w swoich naturalnych barwach. Już się prezentują wspaniale, ale czegoś im jeszcze brakuje – prawdziwy konik z Dalarna musi być wielobarwny.

Wykończony konik wygląda w ten sposób. Grzywa i siodełko powinno mieć wiele kolorów. Dekoracje wzorowane są na tradycyjnych zdobieniach tykw. Koniki z Dalarna są w ten sposób malowane od lat 40-tych XIX wieku.

Koniki wykonywane są ręcznie, dlatego nie ma dwóch identycznych egzemplarzy. Polalowane koniki są pokrywane lakierem, których chroni farbę, a same koniki uzyskują błyszczącą powierzchnię. Małe koniki są zamaczane w lakierze, natomiast duże dostają niezły prysznic.

Koniki z Dalarna, zanim wyruszą w świat, otrzymują oryginalną etykietę. Konie są pakowane ostrożnie, gdyż przed nimi długa podróż.

Poniżej koniki pochodzące z pracowni Nils Olsson, Nusnäs, wykonane przed 1977

Dalahäst Konik z Dalarna Dala Horse Nils Olsson Nusnäs 7

Dalahäst Czerwone Koniki z Dalarna, Nils Olsson Nusnäs

2.

Dalahäst Czerwone Koniki z Dalarna, Nils Olsson Nusnäs, 1977

Dalahäst Czerwone Koniki z Dalarna, Nils Olsson Nusnäs, 1977

3.

Dalahäst Konik z Dalarna Dala Horse Nils Olsson Nusnäs 4

4.

Dalahäst Konik z Dalarna Dala Horse Nils Olsson Nusnäs (1)

…niech przyniesie szczęście ….

 

Wiele sobie obiecywałam, zanim przystąpiłam do poszukiwań pocztówek z wizerunkami koników. Myślałam, że zarzucę stronę chromolitografiami ze złotego okresu karty pocztowej, a tu lipa. Na mój gust dostępność pocztówek jest bardzo ograniczona, biorąc pod uwagę tylko samą międzynarodową sławę szwedzkiego rumaka. Najwięcej pocztówek, które przedstawiają te tradycyjne koniki pochodzi z okresu po 1950 roku. Jest to w sumie zrozumiałe, biorąc pod uwagę fakt, że koniki stały się popularne nie wcześniej, jak w latach 1930-tych i dopiero z czasem coraz powszechniej kojarzono je z symbolem Szwecji.  Oto kilka kart pocztowych:

pocztówka z regionu Dalarna, ok. 1960-1970

pocztówka z regionu Dalarna

konik Dalarna na starej pocztówce

konik Dalarna na starej pocztówce, ok. 1950-1960

Pozdrowienia z Dalarna, stara pocztówka, c. 1960-1970

Pozdrowienia z Dalarna, stara pocztówka, c. 1960-1970

konik Dalarna na starej pocztówce, stara pocztówka ok. 1960

konik Dalarna na starej pocztówce, stara pocztówka ok. 1960

Poniżej przykład popularnych w latach 1950-60 pocztówek haftowanych (dziewczynka nosi strój wyszywany). Pocztówki haftowane to osobny temat, więcej na ten temat znaleźć wpisując w wyszukiwarkę zwrot „embroidered postcards”  – szczególnie piękne są te hiszpańskie, przedstawiające tancerki flamenco i nie tylko, w bogatych, kwiecistych sukniach. Link do galerii na Pinterest zamieszczam na dole strony.

konik z Dalarna i dzieci na pocztówce ilustrowanej, wydanie Colorama, ok. 1950

konik z Dalarna i dzieci na pocztówce ilustrowanej, wydanie Colorama

konik z Dalarna i dziwczynka w stroju regionalnym

konik z Dalarna i dziwczynka w stroju regionalnym

Aina Stenberg Mas Olle fot. www.illustratedpostcards.com

Aina Stenberg Mas Olle fot. http://www.illustratedpostcards.com

Ciekawe linki:

Strona producenta koników z Dalarna, Nils Olsson http://www.nohemslojd.se/

Galeria pocztówek haftowanych: https://www.pinterest.com/rowenalukeking/embroidered-post-cards/

 

Skany niektórych pocztówek pochodzą ze stron:

www.tradera.com

www.etsy.com

www.delcampe.net

www.illustratedpostcards.com